ทิศ 6
คำว่า ทิศ 6 หมายถึง บุคคลประเภทต่างๆ ที่เราต้องเกี่ยวข้องสัมพันธ์ ดุจทิศที่อยู่รอบตัวจัดเป็น 6 ทิศ เป็นข้อธรรมที่ใช้เป็นแนวทางในการปฏิบัติตนต่อบุคคลต่างๆรอบตัวเรา แบ่งได้ดังนี้
  • 1. ปุรัตถิมทิส (ทิศเบื้องหน้า) ได้แก่ บิดา มารดา
  • 2. ทักขิณทิสทิศ (ทิศเบื้องขวา) ได้แก่ ครูอาจารย์
  • 3. ปัจฉิมทิส (ทิศเบื้องหลัง) ได้แก่ สามีภรรยา
  • 4. อุตตรทิส (ทิศเบื้องซ้าย) ได้แก่ มิตรสหาย
  • 5. อุปริมทิส (ทิศเบื้องบน) ได้แก่ พระสงฆ์ สมณพราหมณ์า
  • 6. เหฏฐิมทิส (ทิศเบื้องล่าง) ได้แก่ ลูกจ้างกับนายจ้าง
1. บิดา มารดา สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้
มารดาบิดาอนุเคราะห์บุตรธิดา ดังนี้ บุตรธิดาพึงบำรุงมารดาบิดา ดังนี้
ก.ห้ามปรามจากความชั่ว ก.ท่านเลี้ยงเรามาแล้วเลี้ยงท่านตอบ
ข.ให้ตั้งอยู่ในความดี ข.ช่วยทำกิจของท่าน
ค.ให้ศึกษาศิลปวิทยา ค.ดำรงวงศ์สกุล
ง.หาคู่ครองที่สมควรให้ ง.ประพฤติตนให้เหมาะสมกับความเป็นทายาท
จ.มอบทรัพย์สมบัติให้ในโอกาสอันสมควร จ.เมื่อท่านล่วงลับไปแล้วทำบุญอุทิศให้ท่าน
2. ครูอาจารย์ สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้
ครูอาจารย์อนุเคราะห์ศิษย์ ดังนี้ ศิษย์พึงบำรุงครูอาจารย์ ดังนี้
ก.ฝึกฝนแนะนำให้เป็นคนดี ก.ลุกต้อนรับแสดงความเคารพ
ข.สอนให้เข้าใจแจ่มแจ้ง ข.เข้าไปหา
ค.สอนศิลปวิทยาให้สิ้นเชิง ค.ใฝ่ใจเรียน
ง.ยกย่องให้ปรากฏในหมู่เพื่อน ง.ปรนนิบัติ
จ.สร้างเครื่องคุ้มกันภัยในสารทิศคือ สอนให้ศิษย์ปฏิบัติได้จริง นำวิชาไปเลี้ยงชีพทำการงานได้ จ.เรียนศิลปวิทยาโดยเคารพ
3. สามีภรรยา สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้
สามีพึงบำรุงภรรยา ดังนี้ ภรรยาอนุเคราะห์สามี ดังนี้
ข.ไม่ดูหมิ่น ข.สงเคราะห์ญาติมิตรทั้งสองฝ่ายด้วยดี
ค.ไม่นอกใจ ค.ไม่นอกใจ
ง.มอบความเป็นใหญ่ในงานบ้านให้ ง.รักษาสมบัติที่หามาได้
จ.หาเครื่องประดับมาให้เป็นของขวัญ ตามโอกาส จ.ขยันไม่เกียจคร้านในงานทั้งปวง
4. มิตรสหาย สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้
พึงบำรุงมิตรสหาย ดังนี้ มิตรสหายอนุเคราะห์ตอบ ดังนี้
ก.เผื่อแผ่แบ่งปัน ก.เมื่อเพื่อนประมาทช่วยรักษาป้องกัน
ข.พูดจามีน้ำใจ ข.เมื่อเพื่อนประมาท ช่วยรักษาทรัพย์สมบัติของเพื่อน
ค.ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ค.ในคราวมีภัย เป็นที่พึ่งได้
ง.มีตนเสมอร่วมสุขร่วมทุกข์ด้วย ง.ไม่ละทิ้งในยามทุกข์ยาก
จ.ซื่อสัตย์จริงใจต่อกัน จ.นับถือตลอดถึงวงศ์ญาติของมิตร
5. พระสงฆ์ สมณพราหมณ์ สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้
คฤหัสถ์พึงบำรุงพระสงฆ์ ดังนี้ พระสงฆ์อนุเคราะห์คฤหัสถ์ ดังนี้
ก.จะทำสิ่งใดก็ทำด้วยเมตตา ก.ห้ามปรามจากความชั่ว
ข.จะพูดสิ่งใดก็พูดด้วยเมตตา ข.ให้ตั้งอยู่ในความดี
ค.จะคิดสิ่งใด ก็คิดด้วยเมตตา ค.อนุเคราะห์ด้วยความปรารถนาดี
ง.ต้อนรับด้วยความเต็มใจ ง.ให้ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง
จ.อุปถัมภ์ด้วยปัจจัย 4 จ.ทำสิ่งที่เคยฟังแล้วให้แจ่มแจ้ง
ฉ.บอกทางสวรรค์ สอนวิธีดำเนินชีวิตให้ประสบความสุขความเจริญ
6. ลูกจ้างกับนายจ้าง สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้
นายจ้างพึงบำรุงลูกจ้าง ดังนี้ ลูกจ้างอนุเคราะห์นายจ้าง ดังนี้
ก.จัดการงานให้ทำตามกำลังความสามารถ ก.เริ่มทำงานก่อน
ข.ให้ค่าจ้างรางวัลสมควรแก่งานและ ความเป็นอยู่ ข.เลิกงานทีหลัง
ค.จัดสวัสดิการดีมีช่วยรักษาพยาบาลในยามเจ็บไข้ เป็นต้น ค.เอาแต่ของที่นายให้
ง.ได้ของแปลกๆ พิเศษมา ก็แบ่งปันให้ ง.ทำการงานให้เรียบร้อยและดียิ่งขึ้น
จ.ให้มีวันหยุดและพักผ่อนหย่อนใจตามโอกาส อันควร จ.นำความดีของนายไปเผยแพร่